Kōrero: Te hākari

Whārangi 2. Ngā hākari o mua

Ngā whakaahua me ngā rauemi katoa o tēnei kōrero

Nā te kaimātai momo tangata nā Raymond Firth i whakaraupapa haere ngā momo hākari i ngā tūmomo āhuatanga.

Ngā wāhanga o te oranga o te tangata

  • I te kawa o te koroingo, o te maioha rānei mō te ariki i tōna whānautanga mai, ka tukua he tahua kai ki ōna mātua.
  • I ētahi wā e whā ngā hāngī ka tahuna mō te tūā tamaiti. Ko tōna tikanga anō he tohatoha i ēnei kai mā tēnā, mā tēnā.
  • I te wā ka tāia te kawa tohi ki runga ki te tamaiti, mā ngā mātua anō e hora te hākari mā te kāinga.
  • Inā ka tāia te mātātahi ki te tā moko, mā ngā mātua e hora tētahi kai hākari.
  • I ngā whakapākūhā, ka paiheretia te hononga ki ngā hākari, ā, ka ngana ngā whānau o tētahi taha o tētahi taha kia ū ki te koha whakautuutu.
  • I ngā tangihanga kua taka kai mā te manuhiri. Hoki rawa te kirimate ki te marae kua hākari hei whakanoa i a rātou.
  • I ngā wā o mua ka hahu te Māori i ngā kōiwi o ōna whanaunga, ā, ka whai kawa tonu tēnei mahi. He mea hira te hākari i muri i te hahunga.

Te Maramataka

  • I te mutunga o ngā mahi whakatō kua hākari te iwi.
  • He maha ngā kawa ka whai wāhi atu ki te hauhake o te kumara i te marama tuangahuru. Ko ngā hua tuatahi ka wāhia ki a Rongo. I muri mai kua hākari.
  • I te wā e hī ika ana, i te wā e hopu manu ana rānei, ko ngā hua tuatahi ka whakahokia ki tōna anō atua. Ina ka mau te ika, te manu rānei, kua hoki te hua tuatahi ki a Tangaroa, ki a Tāne rānei.
  • Ka marewa ana a Matariki (a Puanga ki ētahi) i te pae o te rangi, ko te tohu o te Tau Hou tērā. Inā rā kua paenga katoa ngā kai ki rahaki, kua tū te hākari nui hei whakanui i te kōwhitinga o te mātahi.
  • I te tuwheratanga o ngā whare wānanga i ia tau kua tū te hākari.

Te Mahi Tōrangapū

Anei ētahi kaupapa o ētahi hākari:

  • he tono uku mō te pakanga.
  • he hohou rongo. I konei kua kai tahi ngā hoariri o mua, ā, kua tuku i ngā rīriri.
  • ngā hui rūnanga o te iwi.
  • I ngā paremata, kaihaukai rānei.
  • I ngā hākari whakautuutu.

Te kimi oranga

I te whakaritenga a te hapū kia tū he wharenui, kua tono ki ētahi huānga hapū kia haramai. Ka tū te hākari i mua, i muri tonu hoki i ngā mahi.

Me pēnei te tohu i te whārangi:

Basil Keane, 'Te hākari - Ngā hākari o mua', Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand, http://www.TeAra.govt.nz/mi/te-hakari/page-2 (accessed 22 November 2019)

He kōrero nā Basil Keane, i tāngia i te 5 Sep 2013