Kōrero: Ngāti Tūwharetoa

Whārangi 6. Ngāti Tūwharetoa i ēnei rā

Ngā whakaahua me ngā rauemi katoa o tēnei kōrero

Te Poari Kaitiaki o Ngāti Tūwharetoa

I te 15 o ngā rā o Noema 1926 ka whakaingoatia ngā mema tuatahi o te poari. Inā, ko:

  • Hoani Te Heuheu (te heamana, Waihī)
  • Pau Mariu (Waihī)
  • Kahu Te Kuru (Kākahi)
  • Paora Rokino (Taupō)
  • Pitiroi Mohi (Taupō)
  • Taite Te Tomo (Halcombe)
  • Takinga Arthur Grace (Taupō)
  • Werihe Te Tuiri (Waihī)
  • Pūataata Alfred Grace (hekeretari, Waihī)

Nō te 24 o Nōema 1926 ka tū te hui tuatahi ki Tokaanu. He mata whānui te titiro a ēnei rangatira, nā rātou ngā tikanga i takoto mō te poari e tōtika ai tā rātou whakangao i ngā rawa a te iwi. He uri ngā mema o te poari o ēnei tau tata nei ki a rātou i te poari tuatahi.

Ka tohutohu te poari i te iwi mō te whakahaere me te whakamahi i ana rawa hei oranga mō ngā whakatipuranga kei te tū ā tōna wā. Ka tirohia ngā mātāpono o te ao ōhanga hei arataki i ngā kaupapa kaipakihi. Ehara tēnei i te huarahi māmā, nā te tawhiti o te iwi i ngā pokapū tauhokohoko. Ka whakatū rōpū kaitiaki te poari ki te tautoko i ngā mahi whakatipu paina. Kei te whakarato āwhina tonu te poari ki ngā kaupapa mātauranga a te iwi.

Ngāti Tūwharetoa ki Kawerau (Te Moana-a-Toi)

I te hūnukutanga o ngā tama a Tūwharetoa mai i Kawerau ki Taupō, ka noho ētahi ki Kawerau ki te pupuri i te mana o te iwi ki era takiwā. Ka motuhake te tū a Tūwharetoa ki Kawerau i a Tūwharetoa ki Taupō.

Te ariki o te iwi

Taka rawa ki te tau 2003 ko Tumu Te Heuheu te ariki o Ngāti Tūwharetoa. Koia te mātāmua o ngā tamariki a Tā Hepi Te Heuheu. Nā Tā Hepi te take, mā te Māori anō āna kaupapa e whakahaere. Nā tōna mana nui, i taea e Tā Hepi te whakakao i te iwi Māori kia hui mō ngā kaupapa nui.

Kei te ngana a Tūmū ki te whakatutuki i ngā mahi a tōna matua, mō tōna iwi, mō te motu whānui. Kua kuhu a Tūmū ki ngā kaupapa tiaki taiao i te ao.

Me pēnei te tohu i te whārangi:

Martin Wikaira, 'Ngāti Tūwharetoa - Ngāti Tūwharetoa i ēnei rā', Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand, http://www.TeAra.govt.nz/mi/ngati-tuwharetoa/page-6 (accessed 18 June 2021)

He kōrero nā Martin Wikaira, i tāngia i te 8 Feb 2005, updated 1 Mar 2017