Skip to main content

Kōrero: Traditional Māori songs – waiata tawhito

'E pā tō hau'

Audio file

Te āhua nei nā Rangiāmoa o Ngāti Apakura (nō Waikato) i tito te waiata tangi ‘E pā tō hau’. I noho a Ngāti Apakura ki Rangiaowhia, he kāinga tū pārae pātata ki Te Awamutu. Kāore te iwi i kawe ā-riri i te pakanga i Waikato, engari ka pāhuatia tonutia a Rangiaowhia e ngā panewhero. Whai muri i te pakanga i Ōrākau i te tau 1864, ka tutea te iwi i tōna kāinga. Nāwai ka riro ngā whenua te raupatu. Ko te hikipapa tēnā a Ngāti Apakura ki roto o Taupō. I Tītīraupenga ka hoki kōmuri te titiro a Te Wano (he huanga nā Rangiāmoa) ki tōna kāinga tahi. Taro kau atu ka mate ia i Tītīraupenga, ā, ka tanumia ki te ana. I tōna waiata mō tōna tungāne mō Rangiāmoa,ka apakura anō ia ki ngā auheke o tōna iwi. Whakarongo mai ki a ‘E pā tō hau’.

Tuhinga

E pā tō hau he wini raro,
He hōmai aroha
Kia tangi atu au i konei;
He aroha ki te iwi
Ka momotu ki tawhiti ki Paerau

Ko wai e kite atu?
Kei whea aku hoa i mua rā,
I te tōnuitanga?
Ka haramai tēnei ka tauwehe,
Ka raungaiti au, e.

Auē ki ngā pū e kō nei, kia tū, nō reira kāwana, kōrua ko tō hoa wahine me tā tātou tamaiti me raukau, tēnā kōrua, tēnā kōrua, tēnā tātou katoa.

Greetings to your excellencies and to you Raukawa.

Te whakamahi i tēnei tūemi

Private collection

by Emily Tutaki

Sound file from Ngā Taonga Sound and Vision – Radio New Zealand collection. Any re-use of this audio is a breach of copyright. To request a copy of the recording, contact Ngā Taonga Sound and Vision (Governor-General Sir Bernand Fergusson's Farewell/Reference number ID 40710)

This item has been provided for private study purposes (such as school projects, family and local history research) and any published reproduction (print or electronic) may infringe copyright law. It is the responsibility of the user of any material to obtain clearance from the copyright holder.

Ngā whakaahua me ngā rauemi katoa o tēnei kōrero

Me pēnei te tohu i te whārang

Rawinia Higgins rāua ko Arini Loader, Traditional Māori songs – waiata tawhito – Traditions of waiata, Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand, https://teara.govt.nz/mi/music/44160/e-pa-to-hau (accessed 4 June 2026).

He kōrero nā Rawinia Higgins rāua ko Arini Loader, i tāngia i te 12 February 2014.