Skip to main content

Kōrero: Kīngitanga – the Māori King movement

Whārangi 7: Te Ātairangikaahu, 1966–2006

He poropiti nā Tāwhiao

He poropiti, he tongi anō nā Kīngi Tāwhiao , ‘Kei te haere mai te wā, ka puta mai i taku pito ake, he wahine, he urukehu, māna hei whakatutuki i tēnei oranga.’1

Te Whakawahinga

Nō mua tata noa o te nehunga o Korokī ka whakawahia a Piki taiohi nei hei Kuini Te Atairangikaahu. Ko ia rā te wahine tuatahi hei pane mō Te Kīngitanga, ko ia hoki te kuīni Māori tuatahi. Kua ea te poropiti a Tāwhiao. Ka mau i a ia te ingoa o tōna māmā, Te Ātairangikaahu, ā, ka tere kaingākaunui tana iwi ki a ia ki tana whai-whakaaronui, ki tana hūmārire. I roto i a Waikato ko tō rātou karangatanga ā-ngākau mōna ko ‘The Lady’, ā, ka mau i a ia te taitara Māori: Te Arikinui.

Mō te Iwi Whānui me ngā Tohu

Ko taua āhua tonu o te haere a Te Ātairangikaahu ki ngā hui o te iwi whānui, nāna hoki ngā manuwhiri rangatira i manaaki. I te tau 1970 ka whakahōnoretia ia hei kahurangi, hei ‘Dame’, ka tohua hoki ia ki te Kairangi Hōnore o Te Whare Wānanga o Waikato i te tau 1973. Ko rāua ko Sir Edmund Hillary te tuatahi kia whakaingoatia ki te Order of New Zealand i te tau 1987, ā, nā Te Whare Wānanga o Wikitoria ia i tohu ki te kairangi hōnore o ngā ture i te tau 1999.

I raro i te ārahinga o Te Ātairangikaahu rāua ko tana tungāne atawhai a Robert Te Kotahi Mahuta, ka whakataua rawatia te take o te raupatu. I te tau 1995 ka waitohutia e Tainui–Waikato te whakataunga, ko tā te Karauna he tuku utu ki te iwi, ka $170 million, taea noatia te whakahokinga o ētehi whenua.

Ko Aituā

Nō te matenga o Te Atairangikaahu i te 15 o Ākuata i te tau 2006, kāore he kīngi o tua i a ia mō te roa o te noho ki te torōna, arā, ki te 40 ngā tau. Nō te taenga mai o te tini, o te mano ki tana tangihanga ka kitea te nui o tōna mana, te nui o te kaingākau o te iwi ki a ia, Māori mai, Pākehā mai, tae atu ana ki te tini o ngā rangatira, ngā ariki, ngā mana o rāwāhi.

Ki mua Whai muri: Whārangi 8. Tūheitia, 2006–2024, and Ngā Wai Hono i te Pō, 2024– Whai muri
Footnotes
  1. I takoto ki Carmen Kirkwood, Te Arikinui and the millennium of Waikato. Ngāruawāhia: Turongo House, 2001. Ki muri

Me pēnei te tohu i te whārang

Rahui Papa rāua ko Paul Meredith, Kīngitanga – the Māori King movement – Te Ātairangikaahu, 1966–2006, Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand, https://teara.govt.nz/mi/kingitanga/page-7 (accessed 24 June 2026).

He kōrero nā Rahui Papa rāua ko Paul Meredith, i tāngia i te 12 May 2016, updated 1 September 2024.